ادبیات عاشورایی در سالهای اخیر بیش از گذشته به روایتهای داستانی روی آورده است؛ آثاری که واقعه کربلا را نه فقط از میدان نبرد، بلکه از زاویه نگاه انسانهایی بازگو میکنند که انتخابهایشان در شکلگیری این حادثه تاریخی نقش داشت.
رضا کاشانی اسدی در رمان «پشت درهای بهشت» نیز به سراغ همین رویکرد رفته است. روایت او از ظهر عاشورا آغاز نمیشود، بلکه مخاطب را چند هفته به عقب میبرد؛ به روزهایی که سرنوشت کربلا آرامآرام در کوچههای کوفه رقم میخورد.
مهمترین پرسش رمان این است که چگونه مردمی که هزاران نامه برای امام حسین(ع) فرستادند و از ایشان برای آمدن به کوفه دعوت کردند، تنها چند هفته بعد یا در برابر او ایستادند یا با سکوت خود، فرزند پیامبر(ص) را تنها گذاشتند؟
در این رمان، کوفه تنها محل وقوع حوادث نیست، بلکه به شخصیتی زنده تبدیل میشود؛ شهری که امید میبندد، میترسد و سرانجام زیر فشار قدرت تسلیم میشود.
با ورود عبیدالله بن زیاد، فضای شهر بهسرعت تغییر میکند. تهدید، تطمیع و ایجاد فضای امنیتی باعث میشود رؤسای قبایل عقبنشینی کنند، بسیاری برای حفظ جان و مال خود سکوت اختیار کنند و گروهی نیز به حکومت بپیوندند.
نویسنده نشان میدهد که سقوط کوفه نتیجه یک تصمیم ناگهانی نبود، بلکه از مجموعهای از ترسها، مصلحتاندیشیها و دنیاطلبیها شکل گرفت.
شخصیت اصلی داستان، «موقع»، جوانی کوفی و از شاگردان حبیب بن مظاهر است که در میانه این فضای آشفته باید دست به انتخاب بزند.
در یک سو، حبیب بن مظاهر قرار دارد که راه حق را به او نشان میدهد و در سوی دیگر، پدری که برای حفظ امنیت و موقعیت خانواده به عبیدالله بن زیاد نزدیک شده است. پدر حتی برای جلوگیری از ارتباط موقع با حبیب، او را در خانه حبس میکند.
این کشمکش خانوادگی از بخشهای مهم رمان است و نشان میدهد که گاهی دشوارترین نبرد انسان نه در میدان جنگ، بلکه در میان نزدیکترین افراد زندگی او شکل میگیرد.
اگرچه حبیب بن مظاهر شخصیت اصلی داستان نیست، حضور او در سراسر روایت احساس میشود. او برای موقع نماد ایمان، بصیرت و ایستادگی است.
خروج حبیب از کوفه یکی از نقاط مهم داستان به شمار میرود. در روزهایی که بسیاری سکوت کرده یا به حکومت پیوستهاند، او راه دیگری را انتخاب میکند؛ مسیری که پایانش شهادت است، اما در منطق رمان، همان راه رسیدن به بهشت محسوب میشود.
یکی دیگر از ویژگیهای رمان، تصویر فضای خفقان حاکم بر کوفه است. خبرچینها همهجا حضور دارند، اعتماد میان مردم از بین رفته و هر سخنی ممکن است سرنوشت یک فرد یا خانواده را تغییر دهد.
نویسنده با تصویر کردن این فضای سنگین نشان میدهد که چگونه ترس میتواند انسان را گامبهگام از حقیقت دور کند.
در «پشت درهای بهشت»، عاشورا تنها در میدان کربلا آغاز نمیشود؛ بلکه از لحظهای شکل میگیرد که انسانها باید میان حقیقت و مصلحت یکی را انتخاب کنند.
کتاب «پشت درهای بهشت» نوشته رضا کاشانی اسدی در ۲۱۱ صفحه از سوی انتشارات جمکران منتشر شده است؛ روایتی از شهری که میتوانست دروازهای به سوی بهشت باشد، اما با ترس، سکوت و انتخابهای نادرست، این در را به روی خود بست.
نظر شما